Historia
Dawne nazwy miasta Nasielska używane w dokumentach: Nasilzco, Nosidlsk, Nosylsk, Nosydlsk, Nosielsk, Nosselia, Nosidlsko, Nasidlsko, Nosilsko, Nasilsko, Nasylsco.
Najważniejsze daty spośród historii Nasielska:
1065 r. – pierwsza wzmianka o grodzie, położonym blisko osady targowej Nosidlsk, zawarta w tzw. „Falsyfikacie mogileńskim”, wystawionym przez króla Bolesława Szczodrego dla wielkopolskiego opactwa benedyktyńskiego w Mogilnie, spośród którego wynika, iż nasielski zestaw osadniczy pełnił funkcję obronną oraz stanowił główny punkt administracyjne i handlowe.
1155 r. – dokument, spisany w kancelarii Bolesława Kędzierzawego świadczący o istnieniu warowni w Nasielsku – władca nadaje przed procent Nasielska (Nową Wieś) klasztorowi w Czerwińsku.
1232 r. – dokument wydany przez papieża Grzegorza IX potwierdza swobody nadane kościołowi w Płocku przez księcia mazowieckiego Konrada.
1257 r. – królewicz mazowiecki Siemowit I przekazuje 1/3 grodu (tzw. osiedle wiejskie kościelną – osiedle wiejskie Koski graniczącą spośród polami nasielskiego grodu) na własność klasztorowi w Czerwińsku.
1297 r. – spośród tego roku pochodzi świeża wiadomość o istnieniu kasztelana nasielskiego, którym był „comes Thomas castellanus de Nosylk”; jest to pierwotny dokument mówiący o istnieniu kasztelanii nasielskiej, czyli przedstawicielstwa władzy monarszej.
11 listopada 1386 r. – królewicz mazowiecki Janusz I nadaje pozostałą procent miasta książęcego Nasielska (2/3 Nasielska) – civitas Nostra Nosielsko, na własność swemu ulubionemu rycerzowi Jakuszowi (Jakubowi) spośród Radzanowa, zwanemu Białym. Przeniesieniu własności towarzyszy nadanie mu tzw. prawa miejskiego chełmińskiego. W rękach tej rodziny Nasielsk pozostaje aż do roku 1647.
1440 r. – pożar miasta i drewnianego kościoła.
1445 r. – zostaje zbudowany w części klasztornej Nasielska odkrywczy murowany związek wyznaniowy (budowany wspólnie przez opata czerwińskiego Andrzeja i proboszcza nasielskiego Pawła).
1513 r. – głowa Kościoła Leon X dokonuje inkorporacji (włączenia) probostwa nasielskiego aż do klasztoru w Czerwińsku; odtąd aż do 1819 r. parafia nasielska stała się parafią zakonną.
1532 r. – królik Zygmunt I stary przekazuje Nasielsk Janowi Nosielskiemu, podskarbiemu Ziemi Zakroczymskiej.
1647 – 1795 r. – Nasielsk znajduje się w rękach rodziny Wesselów – pierwszym właścicielem jest Jan Wessel, starosta ostrowski.
1741 r. – ponowna konsekracja nasielskiego kościoła (po remoncie) dokonana przez opata ks. biskupa Marcina Załuskiego, biskupa drezdeńskiego.
1779 r. – królik Stanisław August Poniatowski potwierdza na prośbę mieszczan przywileje ustanawiające dni odbywania targów i jarmarków, otrzymane od królów: Zygmunta I, Władysława IV, Jana III Sobieskiego.
1795 r. – nowym właścicielem Nasielska zostaje hrabia Stanisław spośród Lubrawca Dembski, wojewoda brzesko-kujawski.
1806 r. – przy Nasielskiem dochodzi aż do bitwy wśród francuską armią generała Davouta oraz wojskami rosyjskimi.
1834 r. – bank swój wykupuje w banku w Berlinie miasto Nasielsk, zastawione przez hrabiego Stanisława Dembskiego i w 1838 r. sprzedaje Józefowi Koźmińskiemu.
1845 r. – Józef Koźmiński odsprzedaje Nasielsk Aleksandrowi Kurtzowi.
1866 r. – usamodzielnienie miasta – aż do tego roku Nasielsk pozostaje w rękach prywatnych.
1868, 1891 i 1894 r. – trójka pożary, które niszczą zabudowę główny punkt i rynku
1877 r. – inauguracja linii kolejowej spośród Warszawy przez Nasielsk aż do Gdańska.
1920 r. – przy Nasielskiem toczą się ciężkie boje spośród bolszewikami w zakresie tzw. „bitwy warszawskiej”
1924 r. – oddanie aż do użytku linii kolejowej Nasielsk-Toruń.
1939 – 1945 r. – miasto i wspólnota Nasielsk wchodzą w skład tzw. Rejencji Ciechanowskiej (włączone aż do Rzeszy Niemieckiej).
Przykładowa liczba ludności miasta Nasielska: 1777 r. – 129 dymów (domostw) i dookoła 774 mieszkańców 1797 r. – 157 dymów (domostw) i dookoła 942 mieszkańców 1808 r. – 2.242 mieszkańców 1810 r. – 2.197 mieszkańców 1827 r. – 3.050 mieszkańców (w tym 2.212 Żydów) 1857 r. – 3.337 mieszkańców 1872 r. – 6.218 mieszkańców 1885 r. – 4.824 mieszkańców (w tym 3.551 Żydów) 1897 r. – 4.693 mieszkańców 1908 r. – 6.353 mieszkańców 1921 r. – 5.030 mieszkańców 1931 r. – ok. 6.000 mieszkańców 1939 r. – ok. 7.000 mieszkańców luty 1946 r. – 4.028 mieszkańców
Przykładowa liczba ludności gminy Nasielsk: 1931 r. – 10.510 mieszkańców 1939 r. – ok. 12.000 mieszkańców 1946 r. – 9.351 mieszkańców
Ciekawostki historyczne:
w dokumencie spośród 1065 roku Nasielsk występuje obok takich grodów, jak: Grudusk, Zakroczym, Serock, Rypin, Stupsk, Ciechanów, Wyszogród i Pułtusk.
pierwsi znani spośród imienia plebani nasielscy to Wojsław (1324 r.) oraz Bartek (1344 r.).
prawa miejskie Nasielsk posiada już od przeszło sześciu wieków (w tym roku minie 618. rocznica).
rycerz Jakusz (Jakub) spośród Radzanowa, zwany Białym, któremu w 1386 roku królewicz Janusz I darował miasto, pochodził spośród rodu Prawdziców (od niego w związku spośród tym wywodzi się znak Nasielska – „Prawdzic”) i po otrzymaniu Nasielska zaczął pisać się jako Jakusz niezapisany spośród Nasielska; w XV wieku został mąż kasztelanem ciechanowskim.
pierwszym znanym nam spośród imienia nauczycielem w Nasielsku był w 1476 roku Szczepan spośród Czajkowa.
w 1532 roku królik Zygmunt I stary ustanowił w Nasielsku targ tygodniowy, jaki pył się mąż odbywać w jakikolwiek poniedziałek (później przeniesiony na niedzielę, oraz odtąd dodano inny targ – w środę) oraz 3 doroczne jarmarki, wyznaczone na św. Wojciecha, św. Jakuba Apostoła i św. Barbarę. w dzisiejszych czasach targi nie odbywają się w dni ustalone historycznie, jako że mają one pozycja w jakikolwiek wtorek i piątek na ul. Młynarskiej.
w 1837 roku wprowadzono w Nasielsku pierwsze latarnie uliczne.
w 1844 roku odkryto srebrzysty skarb wczesnośredniowieczny, świadczący o udziale Nasielska także w handlu międzynarodowym; nie zachowały się informacje o wielkości tego skarbu.
w 1847 roku Żydzi broniąc się przed monopolizacją wyrobu wódki w rękach właścicieli feudalnych miasta, zbuntowali się, pobili strażników miejskich i domagali się zniesienia ograniczeń w produkcji wódki, co spowodowało postanowienie stawiennictwa wojska w sprawie zaprowadzenia porządku – w aktach wypadek ów zanotowano jako tzw. „bunt starozakonnych”.
jak czytamy w opisie spośród 1847 roku, zawartym w księdze hipotecznej miasta Nasielska, odnośnie powierzchni miasta „Miasto Nasielsk ma ogólnej rozległości: włók 24, morgów 21, prętów 171”.
w 1885 roku w Nasielsku było 229 domów (w tym 16 murowanych), 9 garbarni, fabryka octu, 2 młyny wodne przy grobli, 2 wiatraki, 9 zdunów i 121 szewców.
główną osią komunikacyjną Nasielska była szlak transportowy prowadząca spośród Serocka aż do Nowego Miasta; w dzisiejszych czasach jest to także główny szlak transportowy – tworzy go władza ulic: Warszawska, Kilińskiego, Kościuszki i Płońska.
w dniu 4 lutego 1905 roku włościaństwo w gminie Nasielsk zażądali wprowadzenia jako urzędowego języka polskiego w gminie i odmówili podpisania protokołu zebrania, jako że wójt nie zgodził się wstąpić go po polsku; było to pierwsze mowa w powiecie pułtuskim w zakresie rewolucji 1905 roku.
obecny związek wyznaniowy przy parafii św. Wojciecha, początkowo XX wieku, projektował i budował inż. Józef Pius Dziekoński, przodujący projektant wielu kościołów na Mazowszu i w Polsce (np. katedra św. Floriana diecezji warszawsko-praskiej, związek wyznaniowy farny w Białymstoku).
w 1927 roku otwarto w Nasielsku średnią szkołę handlową.
w 1937 roku pył pozycja strajk w nasielskiej fabryce guzików – fabryka ta zaspokajała potrzeby krajowe, jak także produkty ówczesny wysyłane za granicę.
do jesieni 1940 roku siedzibą gminy była osiedle wiejskie Chrcynno, po pewnym czasie Niemcy przenieśli ją aż do miasta Nasielska.
w dniu 10 kwietnia 1940 roku aresztant i wywieziony aż do obozu został Feliks Rostkowski, długoletni burmistrz Nasielska (jako jedność spośród nielicznych przeżył obóz i powrócił aż do Nasielska).
w latach 1941-1943 w Nasielsku w domu piętrowym spośród podwórzem o powierzchni 1.500 m2 przy ul. Berka Joselewicza (obecnie ul. Starzyńskiego – teren byłej mleczarni i teren Liceum Ogólnokształcącego) znajdował się obóz pracy nie rzetelny w niemieckim wykazie obozów pracy.
tajne szkolenie we wsi Ruszkowo gm. Nasielsk w trakcie wojny prowadziła Maria Sienkiewicz, siostrzenica Henryka Sienkiewicza (zmarła ona przy koniec okupacji i została pochowana na cmentarzu w Cieksynie gm. Nasielsk).
straty osobowe miasta i gminy Nasielsk w trakcie hitlerowskiej okupacji nieprzystępny 6650 osób, tj. 35% ogółu ludności.